13-dars: Funksiya

4-blokO'z buyruqlaringizni yasash13–16 darslar

HayotdaDo'kon hisobi

Do’konda har mahsulotga 12 foiz ustama qo’shiladi. Narxlar o’nta joyda hisoblanadi va bir kun ustama 15 foizga o’zgaradi — o’nta joyni topib tuzatish kerak. Bittasini o’tkazib yuborsangiz, hisob noto’g’ri chiqadi va buni hech kim darhol sezmaydi.

Bu darsdan keyin siz

• def bilan funksiya yozib, uni bir necha marta chaqirasiz
• parametr va argument farqini aytasiz
• return va print ni chalkashtirmaysiz — bu darsning asosiy ko’nikmasi

Nazariya

Bir marta yozib, ko’p marta chaqirish

Funksiya — nomlangan kod bo’lagi. Uni bir marta yozasiz, keyin nomi bilan chaqirasiz. Ustama 15 foizga o’zgarsa, bitta joyda tuzatasiz.

funksiyafunction

Nomlangan va qayta ishlatiladigan kod bo’lagi. def kalit so’zi bilan e’lon qilinadi va nomi bilan chaqiriladi.

ustama.pyNusxalash

1def ustama_narx(narx):2  return narx * 1.123# Endi bitta qatorda hisoblanadi:4print(ustama_narx(10000))     # 11200.05print(ustama_narx(2500))      # 2800.0

Parametr va argument

def ustama_narx(narx) yozganingizda narx — parametr: funksiya ichida ishlatiladigan nom. ustama_narx(10000) deb chaqirganda 10000 — argument: o’sha nomga bog’lanadigan haqiqiy qiymat.

parametrparameter

Funksiya e’lonidagi nom. Chaqiruv paytida unga qiymat bog’lanadi.

argumentargument

Chaqiruvda beriladigan haqiqiy qiymat. Parametr — quti, argument — ichiga solingan narsa.

Parametrlar bir nechta bo’lishi mumkin va ularga standart qiymat berilishi ham mumkin. Standart qiymatli parametr chaqiruvda tashlab ketilsa, o’sha qiymat ishlatiladi.

standart.pyNusxalash

1def ustama_narx(narx, foiz=12):2  return narx * (1 + foiz / 100)3print(ustama_narx(10000))         # 11200.0 — standart 12 foiz4print(ustama_narx(10000, 15))     # 11500.0 — 15 foiz

return — qiymat qaytaradi

return funksiyani to’xtatadi va qiymatni chaqirgan joyga qaytaradi. Qaytgan qiymatni o’zgaruvchiga yozish, hisobga qo’shish, boshqa funksiyaga berish mumkin.

qaytarishreturn

Funksiyaning natijasini chaqirgan joyga uzatish. return bajarilgach funksiya tugaydi — undan keyingi qatorlar ishlamaydi.

return ≠ print

Bu darsning eng muhim joyi. print ekranga yozadi va hech narsa qaytarmaydi. return esa qiymat qaytaradi va ekranga hech narsa chiqarmaydi.

◆Asosiy g'oya

print odam uchun, return programma uchun. return yozilmagan funksiya None qaytaradi — va None bilan hisob qilishga urinsangiz TypeError chiqadi.

Xato darhol ko’rinmasligi bilan xavfli: ekranda son chiqadi, programma ishlayotgandek tuyuladi, keyin bir necha qator pastda tushunarsiz xato paydo bo’ladi.

Bashorat qiling

?Avval o'ylang: bu kod nima chiqaradi? Ishga tushirishdan oldin yozing.

Bashorat qilingNusxalash

1def kvadrat(son):2  print(son * son)3natija = kvadrat(5)4print(natija)

Sizning bashoratingizTekshirish

Javobni ko'rish

25
None

Birinchi qator funksiya ichidagi print dan chiqdi. Ikkinchisi — natija ning qiymati: funksiyada return yo'q, shuning uchun u None qaytardi.

?Avval o'ylang: bu kod nima chiqaradi? Ishga tushirishdan oldin yozing.

Bashorat qilingNusxalash

1def salomlash(ism):2  return "Salom, " + ism3  print("Bu qator ishlaydimi?")4print(salomlash("Aziza"))

Sizning bashoratingizTekshirish

Javobni ko'rish

Salom, Aziza

return bajarilgach funksiya darhol tugaydi. Undan keyingi print ga navbat kelmaydi — bunday kod «o'lik kod» deb ataladi.

Sinab ko’r

Ikki variantni ketma-ket qadamlab chiqing. Uchinchi qadamga alohida diqqat qiling: aynan o’sha joyda natija ga None yoziladi va bu odatda sezilmaydi.

return va print

Variantni tanlab qadamlab boring. Klaviatura: → keyingi qadam.

Bu simulyatorda bitta funksiya ikki xil yozilgan: «return» bilan va «print» bilan. Har qadamda o'zgaruvchilar holati va terminal ekrani yonma-yon ko'rsatiladi.

JavaScript'siz eng muhim qadam: «print» bilan yozilgan funksiya ekranga 25 chiqaradi, lekin hech narsa qaytarmaydi. Demak «natija = kvadrat(5)» qatoridan keyin «natija» ning qiymati «None» bo'ladi va «None * 2» TypeError beradi.

return bilanprint bilan

O'zgaruvchilar

Terminal

OrqagaKeyingi qadamQayta boshlash

Xatoni toping

×Bu kod ataylab buzuq — xatoni toping

Buzuq kodNusxalash

1def ortacha(a, b):2  print((a + b) / 2)3natija = ortacha(4, 6)4print("O'rtacha:", natija * 2)

Python shunday javob beradi:

5.0
Traceback (most recent call last):
File "ortacha.py", line 4, in <module>
  print("O'rtacha:", natija * 2)
TypeError: unsupported operand type(s) for *: 'NoneType' and 'int'

Sababi va tuzatish

Funksiya natijani ekranga yozdi, lekin qaytarmadi. natija ning qiymati None bo'lib qoldi.

Tuzatish bitta so’zda: print o’rniga return. Ekranda 5.0 chiqqani chalg’itadi — u funksiya ichidagi print dan kelgan, natija esa allaqachon yo’qolgan edi.

tuzatilgan.pyNusxalash

1def ortacha(a, b):2  return (a + b) / 23natija = ortacha(4, 6)4print("O'rtacha:", natija * 2)     # O'rtacha: 10.0

O’zingizni sinang

1Parametr va argument farqi nimada?

Javobni ko'rish

Parametr — funksiya e’lonidagi nom (def ustama(narx) dagi narx). Argument — chaqiruvda berilgan haqiqiy qiymat (ustama(10000) dagi 10000).

2return yozilmagan funksiya nima qaytaradi?

Javobni ko'rish

None. Bu «hech narsa» degani va u bilan arifmetika qilib bo’lmaydi — TypeError chiqadi.

3print va return ni qanday ajratib eslab qolasiz?

Javobni ko'rish

print odam uchun — ekranga yozadi. return programma uchun — qiymatni qaytaradi. Bittasi ko’rinadi, ikkinchisi ishlatiladi.

4return dan keyingi qatorlar ishlaydimi?

Javobni ko'rish

Yo’q. return funksiyani darhol tugatadi. Undan keyin yozilgan kod hech qachon bajarilmaydi — bunday kodni «o’lik kod» deyiladi.

5Bir xil hisob 10 joyda takrorlanayotgan bo'lsa, nima qilasiz?

Javobni ko'rish

Funksiyaga chiqaraman. Keyin o’zgarish kerak bo’lsa, 10 joy emas, bitta joy tuzatiladi.

Topshiriq

Topshiriq — darajangizni tanlang

Asos5–7-sinfMustahkam8–9-sinfChuqur10–11-sinf

Asos · 5–7-sinf — Vizual va aniq ko'rsatmali

salomlash(ism) funksiyasini yozing: u "Salom, Aziza!" ko’rinishidagi satrni qaytaradi. Uni uch xil ism bilan chaqirib, natijalarni chop eting. Keyin print variantini ham yozib ko’ring va farqni daftaringizga bir gapda yozing.

Mustahkam · 8–9-sinf — Matnli masala, o'zingiz tuzasiz

chegirma(narx, foiz) funksiyasini yozing: chegirmadan keyingi narxni qaytarsin, foiz ning standart qiymati 10 bo’lsin. Keyin ikkinchi funksiya yozing — jami(narxlar) — u ro’yxatdagi barcha narxlarga chegirma qo’llab umumiy summani qaytarsin. Ikkinchi funksiya birinchisini chaqirsin.

Chuqur · 10–11-sinf — Algoritmik, chegara holatlari bilan

baho_harfi(ball) funksiyasini yozing: 90+ → "A", 70+ → "B", 50+ → "C", aks holda "D". Chegara holatlarini alohida tekshirib chiqing: 90, 89, 70, 50, 0 va manfiy son. Manfiy ball kelganda funksiya nima qilishi kerak — "D" qaytarsinmi yoki boshqa narsa? Qaroringizni izohda asoslang.

⏸AI hozircha kutib tursin

Bu darsning topshiriqlarini AI'dan so'ramang. Yechimni ko'rgan miya o'z modelini qurmaydi — model qurmagan odam esa uch oydan keyin AI'siz bir qator ham yoza olmaydi. AI bilan to'g'ri ishlashni 20-darsda o'rganasiz: u yerda AI sizga emas, siz AI'ga baho berasiz.

Darsni belgilash uchun JavaScript kerak. Bu progressni saqlash uchun ishlatiladi — darslikning o'zi JavaScript'siz ham to'liq o'qiladi.

Darsni tugatdim