4-dars: O'z modelingizni o'rgatish

1-blokAI qanday ishlaydi1–4 darslar

HayotdaMaktab

Tasavvur qiling, direktor “eng yaxshi sinf” ni tanlamoqchi va faqat bitta narsani o’lchaydi — davomat. Sinflar darhol davomatni ko’taradi, qolgan hamma narsa esa e’tibordan chiqadi. Model ham shunday: nimani o’lchasangiz, aynan shuni o’rganadi va aynan shu bo’yicha “yaxshi” bo’lib chiqadi.

Bu darsdan keyin siz

• belgi tanlash nega eng muhim qaror ekanini tushuntirasiz
• ortiqcha moslashuvni ikki raqam bilan aniqlaysiz
• modelning yuqori natijasi qachon ishonarsiz ekanini bilasiz

Nazariya

Nima o’lchansa, shu o’rganiladi

Model faqat berilgan belgilarni ko’radi. Rasmda bo’ri bor-yo’qligini quloq shakli va tish uzunligi bo’yicha ajratsa — hayvonni o’rganadi. Orqa fonda qor bor-yo’qligi bo’yicha ajratsa — qishni o’rganadi va ikkalasi ham o’rgatish to’plamida bir xil chiroyli natija beradi.

Farq faqat yangi ma’lumotda ko’rinadi. Shuning uchun belgi tanlash — modelning sifatini belgilovchi eng muhim inson qarori.

Soxta bog’lanish

Ba’zi belgilar javob bilan birga uchraydi, lekin uning sababi emas. Bo’ri rasmlarining ko’pi qishda olingan bo’lsa, “qor” belgisi bo’ri bilan birga uchraydi. Model esa sabab bilan tasodifni ajratmaydi — u faqat birga uchrashni ko’radi.

soxta bog'lanishspurious correlation

Javob bilan birga uchraydigan, lekin unga sababchi bo’lmagan belgi. Model uni xuddi haqiqiy belgi kabi ishlatadi.

Ortiqcha moslashuv

Modelga fayl raqami kabi har misolda takrorlanmaydigan belgi bersangiz, u misollarni yodlab oladi: o’rgatishda 20/20, yangi misolda esa hech narsa. Bu holat ortiqcha moslashuv deb ataladi.

ortiqcha moslashuvoverfitting

Model umumiy qoidani emas, o’rgatish misollarining tafsilotlarini o’rgangan holat. Alomati aniq: o’rgatishda juda yuqori, ko’rmagan ma’lumotda past natija.

◆Asosiy g'oya

Ikki raqam har doim yonma-yon o’qiladi: o’rgatilgan ma’lumotdagi natija va ko’rmagan ma’lumotdagi natija. Faqat birinchisi berilgan bo’lsa — bu maqtanish, baho emas.

Mukammal ball — ogohlantirish belgisi

Amalda yaxshi model o’rgatish to’plamida ham bir necha xato qiladi, chunki haqiqiy dunyoda istisnolar bor: yosh bo’rining tishi qisqa, xaskining quloqlari tikka. 100% natija ko’rsatgan model ko’pincha istisnolarni ham yodlab olgan bo’ladi.

Sinab ko’r

Model ko’radigan belgilarni o’zingiz tanlang. Uch tajribani ketma-ket qiling: avval faqat “quloq” va “tish”, keyin ularga “qor” ni qo’shing, oxirida faqat “fayl raqami”. Har safar ikki raqamni yozib boring.

Klassifikator quruvchi

Model qaysi belgilarni ko'rishini tanlang, so'ng o'rgatib sinang.

Bu simulyatorda model «bo'ri» va «it» rasmlarini ajratadi. Siz model qaysi belgilarni ko'rishini tanlaysiz: quloq shakli, tish uzunligi, rasmda qor borligi va fayl raqami. Model 20 misolda o'qiydi va 10 ko'rmagan misolda sinaladi.

JavaScript'siz mashq: o'rgatish to'plamida barcha bo'ri rasmlari qorli, barcha it rasmlari qorsiz. Agar model faqat «qor» belgisiga qarasa, o'rgatishda 20 tadan 20 tasini to'g'ri topadi. Endi qorsiz bo'ri rasmini ko'rsatsangiz nima deydi?

Model ko'radigan belgilar

Quloq shaklitikka / osilganTish uzunligiuzun / qisqaRasmda qor borha / yo'qFayl raqamihar rasmda boshqa

O'rgatish to'plami — 20 misol

Quloq	Tish	Qor	Soni	Yorliq
tikka	uzun	ha	8	bo'ri
tikka	qisqa	ha	1	bo'ri
osilgan	uzun	ha	1	bo'ri
osilgan	qisqa	yo'q	6	it
tikka	qisqa	yo'q	2	it
osilgan	uzun	yo'q	2	it

o'rgatilgan 20 misolda: —ko'rmagan 10 misolda: —

1. Qorsiz o'rmonda, tikka quloq, uzun tishhaqiqat: bo'ritaxmin: —
2. Yozda, tikka quloq, uzun tishhaqiqat: bo'ritaxmin: —
3. Osilgan quloqli, uzun tishli, qorsizhaqiqat: bo'ritaxmin: —
4. Qorda o'ynayotgan xaskihaqiqat: ittaxmin: —
5. Qorli hovlida osilgan quloqli ithaqiqat: ittaxmin: —
6. Uy hovlisida, qorsizhaqiqat: ittaxmin: —
7. Qorli tayga, tikka quloq, uzun tishhaqiqat: bo'ritaxmin: —
8. Ko'chada, osilgan quloq, qisqa tishhaqiqat: ittaxmin: —
9. Tikka quloqli kuchukcha, qorsizhaqiqat: ittaxmin: —
10. Qorli tog'da, osilgan quloq, uzun tishhaqiqat: ittaxmin: —

Kamida bitta belgi tanlang va «O'rgat va sina» tugmasini bosing.

O'rgat va sinaQayta boshlash

Uchinchi tajriba eng ochiq: fayl raqami bilan model o’rgatishda mukammal natija beradi va ko’rmagan rasmlarda hech narsa bilmaydi. Yodlash bor, o’rganish yo’q.

Tuzoqni ushlang

▲Tuzoq — xatoni toping

4 / 20

SizAI dan so'radim: «Modelim o'rgatish ma'lumotida 100% aniqlik berdi. Endi nima qilishim kerak?»

AI javobi

1. 1Tabriklaymiz — 100% aniqlik modelning ma'lumotni to'liq o'zlashtirganini ko'rsatadi.
2. 2Endi modelni ishlab chiqarishga chiqarish mumkin.
3. 3Keyingi qadamda ma'lumotni ko'paytirib, aniqlikni yana oshirishga harakat qiling.
4. 4Modelni albatta ajratilgan sinov to'plamida ham tekshirib ko'ring.

Bu javobning 2-qismi noto'g'ri. Ikkinchi gap — eng qimmat xato. O'rgatish ma'lumotidagi 100% ko'pincha ortiqcha moslashuv alomati, ya'ni modelni chiqarish uchun sabab emas, to'xtash uchun sabab. To'rtinchi gap to'g'ri, lekin u «albatta» so'zi bilan oxirida turibdi — javobning tartibi ham xabar beradi.

Javobning qaysi qismi noto'g'ri? Bosib belgilang.

Javobni ko'rsatish

O’zingizni sinang

1Model nega «qor» belgisi bilan ham yaxshi natija beradi?

Javobni ko'rish

Chunki o’rgatish to’plamida qor bo’ri bilan birga uchraydi. Model sababni emas, birga uchrashni ko’radi.

2Ortiqcha moslashuvning eng aniq alomati nima?

Javobni ko'rish

O’rgatish ma’lumotida juda yuqori, ko’rmagan ma’lumotda past natija. Bitta raqam bilan buni aniqlab bo’lmaydi.

3Fayl raqami belgisi nega modelni buzadi?

Javobni ko'rish

U har misolda takrorlanmaydi, demak model har misolni alohida yodlab oladi. Yangi misolda esa mos keladigan hech narsa yo’q.

4Sizga «modelimiz 99,8% aniqlik beradi» deyildi. Qanday savol berasiz?

Javobni ko'rish

“Bu raqam qaysi ma’lumotda olingan — o’rgatishda yoki ko’rmagan sinov to’plamida?” Javob bo’lmasa, raqamning qiymati yo’q.

5Belgi tanlash nega odam qarori bo'lib qoladi?

Javobni ko'rish

Model faqat berilgan belgilarni ko’radi — nimani o’lchash kerakligini odam hal qiladi. Shu qarorda xato bo’lsa, model uni sodiq bajaradi.

Topshiriq

Topshiriq — darajangizni tanlang

Asos5–7-sinfMustahkam8–9-sinfChuqur10–11-sinf

Asos · 5–7-sinf — Vizual va aniq ko'rsatmali

“Yaxshi o’quvchi” ni ajratadigan uchta belgi yozing va har biriga bitta savol qo’shing: bu belgi sababmi yoki shunchaki birga uchraydimi? Masalan “birinchi partada o’tiradi” — bu sabab emas.

Mustahkam · 8–9-sinf — Matnli masala, o'zingiz tuzasiz

Simulyatordagi uch tajribaning ikki raqamini jadvalga yozing va bitta xulosa chiqaring: qaysi belgi to’plami eng yaxshi va nega. Keyin to’rtinchi tajriba o’ylab topib, natijani oldindan aytib ko’ring — keyin tekshiring.

Chuqur · 10–11-sinf — Algoritmik, chegara holatlari bilan

O’zingizga masala tanlang (masalan “bu xabar aldovmi”) va uch xil soxta bog’lanish o’ylab toping — ya’ni javob bilan birga uchradigan, lekin sabab bo’lmagan belgilar. Har biri uchun ma’lumotni qanday yig’ish kerakligini yozing, shunda o’sha soxta bog’lanish yo’qoladi.

Ko’proq o’rganish

Teachable Machine

teachablemachine.withgoogle.com~30 daqiqaingliz tilida

Brauzerda o’z modelini o’rgatish. Kamera bilan ikki sinf yasab, keyin ataylab buzib ko’ring: fon o’zgarsa model nima deydi?

24 soat ichida

~25 daqiqao'rta

Bugun Teachable Machine’ni ochib, ikki sinfli model o’rgating: masalan “qo’lda ruchka bor” va “yo’q”. Har sinf uchun 20 ta kadr oling — lekin hammasini bir xil fonda. Keyin boshqa xonaga o’tib sinab ko’ring va natijani AI Jurnaliga yozing: model qo’lni o’rgandimi yoki xonani?

Darsni belgilash uchun JavaScript kerak. Bu progressni saqlash uchun ishlatiladi — darslikning o'zi JavaScript'siz ham to'liq o'qiladi.

Darsni tugatdim