Maktab AI siyosati — tayyor loyiha

Bu sahifa o’quvchilar uchun emas. Bu — maktab rahbariyati tasdiqlashi uchun tayyor qoidalar loyihasi. Matnni o’zgartirib, o’z maktabingiz nomidan qabul qilishingiz mumkin.

▲Buni 12-darsdan OLDIN hal qiling

AI Fundamentals modulining 12-darsi mas’uliyat va akademik halollik haqida. O’quvchiga “AI ishlatganingizni aytish kerak” deb o’rgatib, keyin maktabda bunday qoida bo’lmasa — dars ishonchini yo’qotadi. Yomoni: o’quvchi darsda ruxsat etilgan ishni qilib, imtihonda jazolanishi mumkin.

Shuning uchun tartib qat’iy: avval siyosat tasdiqlanadi, keyin 12-dars o’tiladi.

1. Nima uchun qoida kerak

“AI ni taqiqlaymiz” ishlamaydi: taqiq bajarilishini tekshirib bo’lmaydi va o’quvchi baribir ishlatadi, faqat yashirib. “Hamma narsa mumkin” ham ishlamaydi: o’quvchi o’z modelini qurmaydi va bir yildan keyin AI’siz hech narsa yoza olmaydi.

Uchinchi yo’l — tartib: qaysi ishda AI qanday darajada ruxsat etilgani oldindan aytiladi va har topshiriqda ko’rsatiladi.

2. Uch daraja — har topshiriqda ko’rsatiladi

Har topshiriq varaqasida (yoki elektron jurnalda) bitta belgi turadi. Belgisiz topshiriq — 2-daraja hisoblanadi.

Daraja	Nomi	Ma’nosi
1	AI yopiq	AI umuman ishlatilmaydi. Maqsad — ko’nikmani o’zingiz qurish. Imtihon, nazorat ishi, birinchi marta o’rganilayotgan mavzu
2	AI yordamchi	AI dan tushuntirish, misol, tekshirish uchun foydalanish mumkin. Yakuniy matn/kod o’quvchining o’zi tomonidan yozilishi shart. Oshkoralik varaqasi majburiy
3	AI hamkor	AI bilan birga ishlash to’liq ruxsat etilgan, jumladan matn va kod yasash. Baholanadigan narsa — natijani tanqidiy tekshirish va tanlovni asoslash. Oshkoralik varaqasi majburiy

Uchinchi daraja “osonlashtirish” degani emas: u yerda talab kuchayadi, chunki AI bilan bir kunda qilinadigan ishning hajmi ham boshqa.

3. Fan bo’yicha standart darajalar

Bu jadval boshlang’ich nuqta. Har fan o’qituvchisi o’zgartirishi mumkin, lekin o’zgarish yozma bo’lishi va o’quvchilarga chorak boshida aytilishi kerak.

Ish turi	Standart daraja
Nazorat ishi, imtihon, diktant	1 — AI yopiq
Yangi mavzu bo’yicha birinchi mashqlar	1 — AI yopiq
Uy vazifasi (mashq, masala)	2 — AI yordamchi
Insho, referat, taqdimot	2 — AI yordamchi
Loyiha ishi, ilmiy to’garak, tanlov ishi	3 — AI hamkor
Programmalash amaliyoti	Blokka qarab: yangi mavzuda 1, loyihada 3

4. Oshkoralik varaqasi

2 va 3-darajali har topshiriq bilan birga topshiriladi. Uch qatordan iborat va qo’lda yozilishi kifoya:

1. Nimani AI ga topshirdim — aniq: “reja tuzishni”, “grammatikani tekshirishni”
2. Nimani o’zim qildim — aniq: “matnni o’zim yozdim”, “misollarni o’zim topdim”
3. Nimani tekshirdim va qanday — manba nomi yoki havola bilan

Oshkoralik varaqasi jazo hujjati emas. U baholanadigan qism: to’g’ri va aniq to’ldirilgan varaq ballni oshiradi.

O’quvchilar AI Fundamentals modulida shu varaqni AI Jurnali sifatida yuritadi — modul sahifasidagi shablon aynan shu uch savolga qurilgan.

5. Maxfiylik — istisnosiz qoida

AI xizmatlariga berilmaydi:

• o’quvchi yoki xodimning shaxsiy ma’lumoti (F.I.Sh., tug’ilgan sana, manzil, telefon, pasport)
• boshqa odam haqidagi ma’lumot va uning fotosurati
• maktab hujjatlari, jurnal, imtihon topshiriqlari, xodimlar ro’yxati
• tibbiy va oilaviy holat haqidagi ma’lumot
• har qanday parol yoki kirish kaliti

Sabab texnik: ko’p xizmatlarda kiritilgan matn saqlanadi va ba’zi tariflarda keyingi o’quv ma’lumotiga aylanishi mumkin. Bir marta yuborilgan ma’lumotni qaytarib olib bo’lmaydi.

Topshiriqda haqiqiy odam haqida yozish kerak bo’lsa, ism o’rniga “A o’quvchi”, “1-xodim” deb yoziladi.

6. Qoida buzilganda

Jazo emas, qaytarish: o’quvchi ishni oshkoralik varaqasi bilan qayta topshiradi. Bosqichlar:

1. Birinchi holat — suhbat va ishni qayta topshirish. Baho pasaymaydi
2. Takrorlansa — ish qayta topshiriladi, baho pasayadi, ota-onaga xabar
3. Imtihonda (1-daraja) — nazorat ishi qoidalari bo’yicha, umumiy tartibda

Aybni isbotlash o’qituvchi zimmasida va u matnning uslubiga qarab qilinmaydi. Sabab: AI aniqlagichlar ishonchli emas va ular ko’pincha yaxshi yozgan o’quvchini ayblaydi. Amaliy yo’l — og’zaki savol: o’quvchi o’z ishini tushuntirib bera oladimi.

▲AI aniqlagichlarga tayanmang

“Bu matnni AI yozgan” degan xulosani aniqlagich chiqargani uchun qabul qilish mumkin emas. Aniqlagichlar xato qiladi va xatosi bir tomonlama: ona tili o’zbek bo’lgan o’quvchining inglizcha matni ham, juda tartibli yozgan o’quvchining matni ham “AI” deb belgilanishi mumkin. Bu 15-darsda o’quvchilarga ham aytiladi — demak siyosat ham shunga mos bo’lishi kerak.

7. Topshiriqni AI-chidamli qilish

Eng ishonchli himoya — taqiq emas, topshiriq shakli. To’rt usul:

1. Shaxsiy kontekst talab qiling. “Insho yozing” emas, “o’z mahallangizdagi bitta muammo haqida yozing va uchta odamdan intervyu oling”
2. Jarayonni baholang. Qoralama, oraliq versiya, o’zgarish tarixi
3. Og’zaki himoya qo’shing. Uch daqiqa: nima qildingiz, nega shunday
4. AI javobini tanqid qilishni topshiriq qiling. “AI ning shu javobidagi uch xatoni toping va tuzating” — bu 3-daraja uchun eng yaxshi shakl

8. Kelishuv va qayta ko’rish

• Loyihani direktor o’rinbosari (o’quv ishlari) va fan birlashmalari rahbarlari ko’radi
• Tasdiqlangan matn o’quvchilar va ota-onalarga chorak boshida yetkaziladi
• Ota-onalar uchun xabar shabloni: yosh va ruxsat sahifasida
• Siyosat yiliga bir marta qayta ko’riladi: AI xizmatlari va ularning shartlari tez o’zgaradi

9. O’quvchiga aytiladigan bir gap

Qoidalarni tushuntirishning eng qisqa yo’li:

AI dan foydalanish taqiqlanmaydi. Yashirish taqiqlanadi. Va tekshirilmagan javobni o’z nomingizdan topshirish taqiqlanadi.

Qolgan hamma narsa shu ikki gapdan kelib chiqadi.